Admin: "Attila" koruma altında alındı ([değiştir=Yalnızca hizmetlilere izin verilir] (süresiz) [Taşı=Yalnızca hizmetlilere izin verilir] (süresiz)) [kademeli]

2019-09-29T21:57:49Z

"Attila" koruma altında alındı ([değiştir=Yalnızca hizmetlilere izin verilir] (süresiz) [Taşı=Yalnızca hizmetlilere izin verilir] (süresiz)) [kademeli]

Admin: Yeni sayfa: "{{kaynaksız}} {{diğer anlamı2|Attila}} {{Kraliyet bilgi kutusu | isim = Attila | başlık = Avrupa Hun İmparatoru | resim = Atli.jpg | resim_boyutu = |..."

2017-03-26T17:27:05Z

Yeni sayfa: "{{kaynaksız}} {{diğer anlamı2|Attila}} {{Kraliyet bilgi kutusu | isim = Attila | başlık = Avrupa Hun İmparatoru | resim = Atli.jpg | resim_boyutu = |..."

Yeni sayfa

{{kaynaksız}}
{{diğer anlamı2|Attila}}
{{Kraliyet bilgi kutusu
| isim = Attila
| başlık = Avrupa Hun İmparatoru
| resim = Atli.jpg
| resim_boyutu =
| altyazı = Hun imparatoru, kendisini bizzat gören Bizans tarihçisi [[Priskos]]'un tasvirine de uygun olarak, kısa boylu, hafif çekik gözlü ve yanık tenli olarak resmedilmiştir.
| veraset =
| hüküm_süresi = 434–453

| taç_giymesi =
| önce_gelen = [[Bleda]] ve [[Ruga]]
| sonra_gelen = [[İlek]]
| veliaht =
| eşi =
| çocukları = [[İlek]], [[Dengizik]] ve [[İrnek]]
| tam ismi =
| hanedan =
| babası = [[Muncuk Han]]
| annesi =
| doğum_tarihi = 395
| doğum_yeri =
| ölüm_tarihi = {{Ölüm yılı ve yaşı|453|395}}
| ölüm_yeri =
| defin_tarihi =
| defin_yeri =
| dini =
| meslek =
| imza =
}}
'''Attila''' (395-453), [[Avrupa Hun İmparatorluğu]] [[hükümdar]]ı.

== Hayatı ==
Babası [[Muncuk Han]] (Boncuk Han)'dır. Amcası [[Rua]], onu babası öldükten sonra [[bozkır]]da tek başına yaşamaya çalışırken bulmuş ve yanına almıştır. [[Vizigot]]lara karşı [[Roma İmparatorluğu]]'yla ittifak yapan Attila<ref name="Golden">{{Web kaynağı | last = Haas | first = Christopher | url = http://www29.homepage.villanova.edu/christopher.haas/embassy.htm | title = Embassy to Attila: Priscus of Panium | publisher = [[Villanova University]] | accessdate = 18 Mayıs 2014 | archive-url = //web.archive.org/web/20140221065932/http://www29.homepage.villanova.edu/christopher.haas/embassy.htm | archive-date = 21 Şubat 2014 | deadurl = no | arşivurl = http://web.archive.org/web/20120312005229/http://www29.homepage.villanova.edu/christopher.haas/embassy.htm | arşivtarihi = 12 Mart 2012}}</ref>, bir süreliğine [[Roma]]'ya [[Flavius Aetius]]'un davetlisi olarak gitmiştir. Rua'nın ölümü üzerine, kardeşi Bleda ile birlikte Hun İmparatorluğu'nun ortak hükümdarı olmuştur. [[Bleda]] 445 yılında ölünce, Attila<ref name="Golden"/> tek başına Hun hükümdarı olmuştur. Daha sonra aşık olduğu esir kızla (Nakara) evlenen Attila'nın bir oğlu olmuş, eşi Nakara doğum sırasında hayatını kaybetmiştir.

Hükümdarlığı boyunca ordusu ile [[Batı Roma İmparatorluğu|Batı]] ve [[Doğu Roma İmparatorluğu|Doğu Roma İmparatorluklarına]] sık sık sefer düzenleyen Attila<ref name="Golden"/>, [[Orta Çağ]] batı kaynaklarında acımasızlığı ile anılır. Bu nedenle de [[Avrupa]]'da "'''Tanrının Kırbacı'''" ([[Latince]]: ''Flagellum Dei'', [[İngilizce]]: ''Scourge of God'', [[İtalyanca]]: ''Flagello di Dio'', [[Fransızca]]: ''Fléau de Dieu'') olarak tanınır.

Buna karşılık Cermen (Alman) efsanelerinde Attila, çok büyük ve iyiliksever bir hükümdardır. Attila'nın sarayında birçok Germen hükümdarı yaşar. Nibelungen Destanı, Hun-Germen mücadelelerinden meydana gelir. Bu hikâyelerde Attila, Etzel adında büyük otoriteye sahip, barışsever ve yalnız asilere karşı kılıç kuşanan asil ruhlu bir hükümdardır. Avrupa Hun İmparatorluğu'nun başkenti olan Etzelburg adının buradan geldiği bilinmektedir. Aetus ile yaptığı [[Katalon Savaşı]]nda [[Roma]] ordusu dağılmış, Batı Got kralı Theodeirch ölmüştür. Attila ordusunu dinlendirerek kaçan Aetus'u takip etmedi.

[[Dosya:Attila-ChroniconPictum.jpg|right|thumb|200px|1380 yılında yazılan Chronicum Pictum elyazmasına göre Atilla.]]
Batı Roma İmparatorluğu'na sefer yaparken [[I. Leo|Papa Büyük Leo]]'nun araya girmesiyle Attila Roma seferini durdurdu ve Romalıları haraca bağladı. Bir rivâyete göre, Attila, son eşi [[İldiko]] tarafından öldürülmüştür.<ref>[http://books.google.com/books?ei=dxhLTKuPHZCtOLzkwJUD&ct=result&id=erFmAAAAMAAJ&dq=The+Night+Attila+Died%3A+Solving+the+Murder+of+Attila+the+Hun&q=%22Attila+was+murdered%22 ''The night Attila died: solving the murder of Attila the Hun''], Michael A. Babcock, Berkley Publishing Group, 2005, ISBN0425202720.</ref>

Mezarının nerede olduğu bilinmemektedir. Cenazesine katılanlar, mezarın yerinin bilinmemesi için öldürülmüştür. Ama tarihçiler arasında [[Tuna Nehri]]'nin yatağının bir süreliğine değiştirildiğine ve hazineleriyle birlikte Attila'nın nehrin altına gömüldüğüne, daha sonra da nehir yatağının eski haline getirildiğine dair yaygın bir inanış vardır. Nehrin aşırı uzunluğundan ve birçok ülkeden geçtiği için bürokratik sorunlar çıkacağından kazı çalışması yapılamamaktadır.

Günümüzde, Attila<ref name="Golden"/> bazıları için kahraman (özellikle Türk ve Macar kültüründe) olarak alınır.

== Görünüşü, karakteri ==
[[Dosya:Buda es Attila.JPG|left|thumb|200px|Attila ve kardeşi Bleda.]]
[[Dosya:Huns empire.png|sol|343x343px|450 yılında [[Avrupa Hun İmparatorluğu]].|çerçevesiz]]
[[Dosya:Atilla fléau de dieu.jpg|thumb|202x202px|Attila damgalı bronz madalyon]]
Attila'nın görünümü ile ilgili bilgiler genelde ikinci el kaynaklardır. Ancak kendisini bizzat gören Bizanslı tarihçi [[Priskos]] Attila'yı şöyle açıklıyor:

"Kısa boylu, geniş göğsü olan, gözleri küçük, burnu yassı ve ince grimsi sakalları olan, bronz tenli."

Attila'nın isminin kaynağı tartışmalara neden olmuştur. Türk kaynaklarına göre [[Volga Nehri]]'nin eski ismi olan Atıl/İtil/Atal kelimelerine oralı anlamı veren illa kelimesiyle birleşmesi sonucu Attila ismi oluşmuştur. Diğer bir görüşe göre at/atıl/atılmak anlamına gelir.<ref name="bro2">[http://www.kroraina.com/huns/mh/mh_4.html The World of the Huns], Chapter IX. Language, O. Maenchen-Helfen.</ref> Diğer bir Türk efsanesine göre ise kendisine Atlı Han da denirdi. [[Macar]] kaynaklarına göre ''yargı'' anlamına gelen Ítélet kelimesinden türemiştir.<ref name="bro2" /> [[İngilizce]]'ye Etele, Etla olarak geçmiş, [[Almanca]]'da ise Etezel olarak geçmiştir. [[Macaristan]]'da yaygın kullanım Attila iken [[Türkiye]]'de Atilla veya Atila şeklindedir.
[[Dosya:Shepherd-c-048.jpg|right|thumb|335px|Attila zamanındaki Hun toprakları.]]

== Günümüz kültürüne etkisi ==
=== Biyografik filmler ===
* [http://www.imdb.com/title/tt0046731/ ''Attila'' (1954)] Pietro Francisci'nin [[Anthony Quinn]] ve [[Sophia Loren]]'in yer aldığı sinema filmi.
* [http://www.imdb.com/title/tt0047490/ ''Sign of the Pagan'' (1954)], Douglas Sirk'in Jack Palance ve Jeff Chandler'ın yer aldığı sinema filmi.
* [http://www.imdb.com/title/tt0194436/ ''Attila'' (1991)], Christopher Swann'ın TV filmi.
* [http://www.imdb.com/title/tt0259127/ ''Attila'' (2001)], Dick Lowry'nin TV filmi.

=== Bilgisayar oyunları ===
* [[Civilization 5]] Gods and King's eklenti paketi
* Rome Total War: Barbarian Invasion
* Age of Empires 2 The Conquerors: Attila the Hun Campaign (2000)
* Total War: Attila (2015)

== Ayrıca bakınız ==
* [[Buda Halala]]
* [[Bleda]]

== Kaynakça ==
{{kaynakça}}

{{commons category|Attila the Hun}}

{{Hun Hükümdarları}}

[[Kategori:Türk askerler]]
[[Kategori:Tarihteki Türk liderler]]
[[Kategori:Hunlar]]
[[Kategori:395 doğumlular]]
[[Kategori:453 yılında ölenler]]
[[Kategori:5. yüzyıl liderleri]]
[[Kategori:Avrupa Hun İmparatorluğu]]
[[Kategori:Macaristan tarihi]]
[[Kategori:VikiProje Tarih kaynak bekleyen maddeler]]

← Önceki hâli	21:57, 29 Eylül 2019 tarihindeki hâli
(Fark yok)

Attila - Değişiklik geçmişi

Admin: "Attila" koruma altında alındı ([değiştir=Yalnızca hizmetlilere izin verilir] (süresiz) [Taşı=Yalnızca hizmetlilere izin verilir] (süresiz)) [kademeli]

Admin: Yeni sayfa: "{{kaynaksız}} {{diğer anlamı2|Attila}} {{Kraliyet bilgi kutusu | isim = Attila | başlık = Avrupa Hun İmparatoru | resim = Atli.jpg | resim_boyutu = |..."