http://ekizceliler.com/wiki/index.php?action=history&feed=atom&title=KurultayKurultay - Değişiklik geçmişi2026-04-30T02:24:18ZViki üzerindeki bu sayfanın değişiklik geçmişi.MediaWiki 1.26.4http://ekizceliler.com/wiki/index.php?title=Kurultay&diff=241&oldid=prevAdmin: Yeni sayfa: "::''Bu sayfa Altay kavimlerinin yasama organı '''Kurultay''' hakkındadır. Eski Türklerdeki kağanlık yasama organı için Türk Toyu maddesine bakınız.'' '''Kurultay''' (..."2017-03-26T11:46:05Z<p>Yeni sayfa: "::''Bu sayfa Altay kavimlerinin yasama organı '''Kurultay''' hakkındadır. Eski Türklerdeki kağanlık yasama organı için <a href="/wiki/T%C3%BCrk_Toyu" title="Türk Toyu">Türk Toyu</a> maddesine bakınız.'' '''Kurultay''' (..."</p>
<p><b>Yeni sayfa</b></p><div>::''Bu sayfa Altay kavimlerinin yasama organı '''Kurultay''' hakkındadır. Eski Türklerdeki kağanlık yasama organı için [[Türk Toyu]] maddesine bakınız.''<br />
'''Kurultay''' ([[Moğolca]]: Хуралдай, ''Khuraldai''; [[Türkçe]]: ''Kurultay'')<ref group=dd>[[Kazakça]]: Құрылтай, ''Qurıltay''; {{dil-tt|Qorıltay}}; [[Başkurtça]]:''Qoroltay''; {{dil-az|Qurultay}}; {{dil-tk|Gurultaý}}; {{dil-hu|Kurultáj}}</ref> [[Altay dilleri|Altay budunları]]<nowiki/>nda politik ve askeri kararların alındığı meclise verilen addır. Eski Türklerde kurultaya daha çok "toy" adı verilmiştir. Günümüzde ise, hem Moğol hem de Türk topluluklarında parlamento veya seçimli toplantı anlamında kullanılmaktadır.<ref name="tdk">TDK, [http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_gts&arama=gts&guid=TDK.GTS.57415f29c0ad16.11619019 kurultay maddesi], 22 Mayıs 2016 tarihinde erişilmiştir.</ref> Kurultay kelimesinin kökü olan "kur-" tarih boyunca Altay kavimlerinde kuruluş ve kurum adlarının türetildiği [[Ana Altayca]]dan gelme ortak bir köktür.<br />
<br />
==Sözcük kökeni ve toy ile farkı==<br />
Kelime, sanıldığı gibi Moğolca olmayıp, Altay dillerindeki ortak kelime haznesine dâhildir. "Kur-"<ref>Gabain'e göre Eski Türkçede germek, tartışmak anlamlarına gelir.</ref> ve toy (toplantı) kelimelerinin birleşmesiyle oluşmuştur.<ref>Toy kelimesi Eski Türkçede "taygun" örneğinde olduğu gibi "tay" şeklinde de kullanılmıştır.</ref> Yani Altay dillerinde bu kelime, "istişare toplantısı" anlamına gelmektedir. Bununla birlikte, Türklerde kurultay kelimesinin kullanımı toy kelimesine göre yenidir. Eski Türk bitiglerinde toy kelimesine bolca rastlanmasına rağmen, kurultay sözcüğüne rastlanmamaktadır.<ref>Gabain (2008), Eski Türkçenin Grameri, çev. Mehmet Akalın, TDK.</ref> Bu nedenle, [[Türk Toyu]]nun Türk ulusal meclisi olduğu; kurultayın ise Moğolların meclisi olduğu anlaşılmaktadır. Yine de [[Moğolların Gizli Tarihi]]'nde toy kelimesinin de kullanılması, toy ve kurultay sözcüklerinin birbirinden kesin çizgilerle ayrılmadığını göstermektedir.<br />
<br />
Altay budunu bölündükten sonra, kurultay Moğol geleneğinin, Türk Toyu Türk geleneğinin bir kurumu olarak yaşamıştır. Türk töresi ve Moğol töresi arasında bulunan farklar, bu iki meclisin farklı yapılara sahip kurumlar olduğu anlamına gelmektedir.<br />
<br />
==Moğollar ve Türk-Moğol devletlerinde kurultay==<br />
Bu terime ilk olarak Moğolların Gizli Tarihi'nin 282. paragrafında "Yeke Kurilta" (Büyük Kurultay) şeklinde rastlanmıştır. Moğollarda kağanın başa geçmesi için kurultay toplanır ve kurultayda alınan kararlar uyarınca izlenen bir prosedür gereği kağanlık için cülus töreni yapılırdı. 15. yüzyılda yaşayan Alman gezgin [[Johann Schiltberger]], bir Türk-Moğol devleti olan [[Altın Orda Devleti]] kurultayındaki bir taç giyme törenini şu şekilde anlatmıştır:<ref name="Schiltberger">Commander J. Buchan Telfer, "The Bondage and Travels of Johann Schiltberger". (London, [[Hakluyt Society]], 1879)</ref><ref name="Vernadsky">[[George Vernadsky]], "The Mongols and Russia". (Yale University Press, 1953)</ref>:<br />
{{cquote|Onlar, kağanı seçtikten sonra; onu alıp beyaz bir keçenin üzerine oturttular. Bu beyaz keçe içerisinde onu üç kez havaya doğru yükselttiler. Daha sonra onu yukarı kaldırıp çadırına taşıdılar. Orada kendisini tahtına oturttular. Yeni kağanın eline altın bir kılıç verdiler. Daha sonra kağana, töreye sadık kalacağına dair yemin ettirdiler.}}<br />
<br />
Altın Orda Hanlığı'ndaki kağan seçimleri için Rus [[boyar]]<nowiki/>lar ve prensler, sık sık devletin başkenti olan [[Saray (Rusya)|Saray]]'da bekler ve yeni kağandan toprak icazetleri olan [[yarlık]]<nowiki/>larını alırdı. Bu iş için "kağan kutarmak" yani kağanı kutsama törenlerine özellikle 14. yüzyılda sıkça katılmak zorunda kalan Ruslar arasında her han değişimi önemli bir sıkıntı olarak görülmüştür. Bugün modern Rusçada "amaçsızca boş boş dolanmak" anlamında kullanılan "кутерьма" (''kuter'ma'') kelimesi de bu dönemdeki törenlerin adından ortaya çıkmıştır. (Kutarmak: Kağana kut yetkisini vermek)<ref name="Vernadsky"/><br />
<br />
Devlet erkânındaki önemli atamalar, rütbelendirmeler ve siyasi-askerî kararlar, kurultaylarda alınmıştır. Askerî seferlere, savaşlara ve barışlara da burada karar verilmiştir. Örneğin [[Cengiz Han]]'ın kağanlığı 1206'da düzenlenen Moğol Kurultayı'nda ilan edilmiştir. Bunun yanında Moğol devlet kültüründe büyük kurultayın altında olan ve genellikle gündelik devlet meselelerinin görüşüldüğü, daha önemsiz kurultaylar da kurulmuştur.<br />
<br />
Moğol gelenekleri uyarınca Moğol boylarının başlarındaki beyler kurultaya katılma yetkisine sahiptir. Bir Moğol kağanı öldüğünde ve yeni kağan seçileceği zaman, ordu seferde dahi olsa seferdeki beyler geri dönerek kurultaya katılmak zorundadır. Nitekim, 1241'de [[Viyana]] eteklerine kadar gelen Moğol ordusu, Moğol kağanı [[Ögeday]]'ın ölümü üzerine başkente geri dönmüştür. Yine, 1259'da [[Möngke]]'nin ölümü üzerine Moğol ordusu [[Suriye]]'den çekilmiş ve [[Memlûkler]] ile yaptığı savaşı sonlandırmıştır.<ref>{{Web kaynağı | başlık = Moğollar; Ortaçağ Dünya Uluslarını Titreten Güç | url = http://www.beyaztarih.com/makale/mogollar-ortacag-dunya-uluslarini-titreten-guc | erişimtarihi = 22 Mayıs 2016 | yayımcı = beyaztarih | İlk = Ali | son = Kozan | arşivurl = http://web.archive.org/web/20151102223858/http://www.beyaztarih.com:80/makale/mogollar-ortacag-dunya-uluslarini-titreten-guc | arşivtarihi = 2 Kasım 2015}}</ref><br />
<br />
==Bugünkü kullanımı==<br />
Bugün Altay uluslarından olan [[Moğollar]] ve [[Türkler]] arasında bu eski yasama organının adı hâlâ yaşatılmaktadır. Ancak günümüzde sadece bir yasama organı anlamında kullanılmayan kurultay kelimeleri başlıca [[parlamento]], [[kongre]], [[konferans]] ve özellikle [[Türkiye]]'de siyasi partilerin seçimli genel kurulları anlamlarıyla kullanılmaktadır.<ref name="tdk"/><ref name="parti">{{Web kaynağı | url = http://www.ulusalkanal.com.tr/gundem/parti-kurultayi-nerede-ve-kimle-yapilir-h16249.html | başlık = Parti kurultayı nerede ve kimle yapılır? | yayımcı = ulusalkanal.com.tr | erişimtarihi = 22 Mayıs 2016 | arşivurl = http://web.archive.org/web/20140217233525/http://www.ulusalkanal.com.tr:80/gundem/parti-kurultayi-nerede-ve-kimle-yapilir-h16249.html | arşivtarihi = 17 Şubat 2014}}</ref><br />
<br />
Bugün Türk halklarında farklı anlamlarda kurultay kelimesinin kullanıldığı görülmektedir: [[Dünya Başkurtlar Kurultayı]], [[Dünya Uygur Kurultayı]], [[Kırım Tatar Millî Meclisi|Kırım Tatar Kurultayı]] vb. Modern Moğollarda ise millî meclisin adı "Ulsın Ik Kural" (Улсын Их Хурал)'dır. Kurultay kelimesini kurultáj biçiminde yaşatan bir başka millet ise [[Macarlar]]<nowiki/>dır.<br />
<br />
Günümüz Türkiye Türkçesinde kurultay kelimesinin kökü olan "kur-" ile türetilmiş çok sayıda sözcük vardır: [[Yükseköğretim Kurulu]], [[Türk Dil Kurumu]], [[Türk Tarih Kurumu]] vb.<br />
<br />
==Ayrıca bakınız==<br />
* [[Türk Toyu]]<br />
<br />
==Üst notlar==<br />
{{reflist|group=dd}}<br />
<br />
==Kaynakça==<br />
{{kaynakça|2}}<br />
<br />
==Dış bağlantılar==<br />
* [http://www.qurultay.org Kırım Tatar Kurultayı]<br />
* [http://bashklip.ru/load/4-1-0-77 II. Dünya Başkurtları Kurultayı]<br />
<br />
[[Kategori:Eski yasama organları]]<br />
[[Kategori:Türkler]]<br />
[[Kategori:Moğollar]]<br />
[[Kategori:Altay dil ailesi]]</div>Admin